Noordse streepvaren.

 

Noordse streepvaren 

Asplenium septentrionale

Een Zeer Zeldzame inheemse varen.

Hoe het is ontstaan.

Wie door de historische binnenstad van Amersfoort wandelt, ziet eeuwenoude kademuren vol zeldzame muurplanten.

Toen stedenbouwkundigen Ashok Bhalotra en Adriaan Geuze de Amersfoortse nieuwbouwwijk Vathorst ontwierpen in 2001.

Wilden ze deze historische natuurlijke sfeer kopiëren naar de nieuwe wijk. 

Waarbij de kadewalmuren zoveel mogelijk muurplant vriendelijk werden gemaakt.

Noordse streepvaren.

Niet over honderd jaar, maar direct. 

Het idee voor een 'instant stadsbiotoop' was geboren.

Met slimme ecologische engineering dwongen ze de natuur een handje..

In deze Amersfoortse Vinex-wijk Vathorst spelen de grachten, kades en kademuren een centrale rol in de unieke stedenbouwkundige opzet, met name in het deelgebied De Laak..

De kademuren zijn gemetseld met een speciale kalkrijke mortel die kalkminnende varens aantrekt. De kademuren zijn gebouwd onder een hoek van 5 graden, zodat regenwater de voegen constant vochtig houdt.

De experts voorspelden dat het dertig jaar zou duren, maar de natuur liet zich foppen. Al na enkele jaren veranderden de gloednieuwe kades in een groene oase. 

Uit onderzoeken van onder andere 'FLORON'

blijkt dat de muurvarens zich snel vestigden in de voegen van de kademuren.

Vrijwilligers en ecologen monitoren de muren actief. Zo is in de kademuren de zeldzame 'Schubvaren' aangetroffen.

Een aantal varensoorten bij elkaar. 

Maar ook deze Zeer zeldzame

 Noordse streepvaren. In het najaar van 2022 werd de 'Noordse streepvaren' herontdekt in Amersfoort op de varenrijke kadewalmuren van Vathorst.

Er zijn maar vier andere waarnemingen in Nederland bekend. In Limburg, in Rotterdam op een kademuur, in Zwolle op een sluismuur en in Muiden.
Op al deze groeiplaatsen zijn de Noordse streepvarens verloren gegaan.
De groeiplaats in Vathorst is nu de enige bekende vindplaats in Nederland.

 Het lijkt wel een bosje gras.

De Noordse streepvaren is een zéér zeldzame varen uit de streepvarenfamilie.

De plant komt voor op rotsachtige,kalkarme en zonnige plaatsen.

In België is de soort zeldzaam en in Nederland is deze zéér zeldzaam.

Het is de minst opvallende varen die in Nederland te vinden is. En daarbij ook nog Zéér Zeldzaam. 

Noordse streepvaren -Asplenium septentrionale 

De dunne sprietbladeren, zijn bovenaan gevorkt.

De ongeveer één mm dikke bladeren staan op de wortelstok, in spleten van rotsen of oude muren en zijn bovenaan gevorkt. Aan de achterzijde van dat gevorkte gedeelte worden de sporen gevormd.

De sporen zitten aan de achterzijde, van de gevorkte top.

Er groeien er nog kleine naast

Niet alleen de Noordse streepvaren groeit hier.

Ook een aantal andere varensoorten heb ik gezien. 

Schubvaren.

Zwartsteel. 

Mannetjesvaren. 

Muurvaren. 

Steenbreekvaren. 

Mannetjesvaren tegen de kademuren. 

Steenbreekvaren.

Mannetjesvaren.

Mannetjesvaren en Tongvaren. 

Mannetjesvaren en Muurvaren.

Ook korstmossen doen het goed op de muren. 

Ook veel andere planten groeien er op de kades.

Zeldzame en algemene soorten.

Als je alle kades wil afspeuren naar planten en speciaal naar varens, dan ben je nog wel een poosje bezig.

Getrapte steenbreekvaren.

 "Asplenium trichomanes subsp. pachyrachis"

De Getrapte steenbreekvaren is een zeer zeldzame, wintergroene varensoort. De plant groeit voornamelijk op kalkrijke stenen muren in Nederland. 

De zeer zeldzame "Getrapte steenbreekvaren" groeit Delfshaven Rotterdam op een kademuur aan de Delfshavense Schie.

Het is een ondersoort van de steenbreekvaren.

De deelblaadjes overlappen elkaar vaak dakpansgewijs. Dit geeft de varen zijn karakteristieke 'getrapte' uiterlijk. 

De botanische kenmerken van de getrapte steenbreekvaren overzichtelijk op een rij.
opgedeeld per plantonderdeel.

Groeiwijze en blad
• Compacte vorm: De complete bladeren (bladveren) zijn relatief kort en gedrongen.
• Plat op de muur: De varen ligt plat tegen de ondergrond (het substraat) aangedrukt.
• Blauwgroene kleur: De bovenzijde van het blad heeft meestal een blauwgroene tint.

Deelblaadjes (de kleine blaadjes)
• Overlappend: De losse deelblaadjes liggen meestal deels over elkaar heen.
• Langwerpig: Elk deelblaadje is vrij langwerpig (1,5 tot 4 keer zo lang als dat het breed is).
• Getand: Aan beide zijkanten van een deelblaadje zitten 2 tot 6 duidelijke tanden.

Sporen (microscopische kenmerken)
• Grootte: De microscopisch kleine sporen zijn 31 tot 42 micrometer (\(\mu m\)) groot.
• Kleur: De sporen hebben een warme, barnsteenachtige kleur.
• Doorschijnend: Als je de sporen onder een binoculair (microscoop) bekijkt, zijn ze lichtdoorlatend.

De scheuren en voegen van de oude kademuren in Delfshaven vormen een perfecte leefomgeving.

Kenmerken en Groeiplaats van de

 Getrapte steenbreekvaren

• Kleine varensoort met een lengte van ongeveer 15 cm.
• Heeft een opvallende, dikke en getrapte bladspil.
• Leeft voornamelijk op oude muren, kalkrijke rotsen en schaduwrijke plekken.
• Is een ondersoort van de gewone steenbreekvaren (Asplenium trichomanes).
• Komt zeer zeldzaam voor in Nederland en België.

In Nederland is de getrapte steenbreekvaren  zeer zeldzaam en is hij niet-ingeburgerd (adventief of verwilderend). In België komt de ondersoort al wat langer voor.

Deze  varen is een echte muurplant (epiliet) die houdt van beschaduwde, kalkrijke, steenachtige milieus met een vochtige ondergrond.

~~~~~~

In Delfshaven groeit hij op de lage kademuur van  de Delfshavense Schie. 

Daar staat hij in de ochtend in de zon.

Maar krijgt het vocht door waterdamp en optrekkend vocht uit de Schie.

En haalt het kalk uit de kalkrijke voegen en stenen. 

~~~~~~~~~

Hoewel de 

"Gewone steenbreekvaren" 

(Asplenium trichomanes subsp. quadrivalens) veelvuldig voorkomt op oude muren in Nederland en België, onderscheidt de getrapte steenbreekvaren zich door zijn compactere, platte groeiwijze. Waar de gewone variant vaker in lossere, wijd uitstaande bundels groeit, drukt de getrapte variant zijn bladeren plat tegen de muur.