Schrift'achtige korstmossen

De 'runenkorst' 'schriftmos' en 'amoebekorst' zijn alle korstmossen met een 'schrift'achtige of grillige verschijningsvorm die uitsluitend leven op de gladde bast van bomen en struiken.

Ze danken hun (volks)namen aan de opvallende, donkere vruchtlichamen (apotheciën of lirellen) op hun oppervlak. Deze zijn niet mooi rond, maar langwerpig, vertakt of stervormig. Hierdoor lijken ze op oude runentekens, hiërogliefen (schrift) of 'in het geval van de amoebekorst' op de grillige vorm van een amoebe.

Het zijn allemaal korstvormige korstmossen. Dit betekent dat ze als een flinterdun, vlak laagje (plakje) volledig met de ondergrond zijn vergroeid en er niet zonder beschadiging af te halen zijn.

Het openen van de lirellen zorgt ervoor dat deze korstmossen hun sporen kunnen verspreiden.
Dit mechanisme werkt zo bij 'schrift'-achtige korstmossen zoals het schriftmos, de runenkorst en de amoebekorst:

Het vruchtlichaam (de lirelle) ontwikkelt zich binnenin het korstmos. Hierbij breekt het thallus (de bovenlaag) open om de lirelle door te laten.

In de lirelle produceert de schimmel zijn sporen. Waar eerst twee strak gesloten, donkere randen zichtbaar waren, wijken de lippen open zodra de sporen rijp zijn.

Hierdoor komt de sporenschijf (het hymenium) bloot te liggen, waarna wind of regen de sporen verspreidt naar andere boomstammen.

Gewoon schriftmos - Graphis scripta

Geel schriftmos - Alyxoria ochrocheila

Amoebekorst - Arthonia radiata

Roze runenkorst - Phaeographis smithii

Rivierschriftmos - Alyxoria culmigena

Witte runenkorst - Phaeographis dendritica

Kort schriftmos - Alyxoria varia

Zwart schriftmos - Arthonia atra Muurschriftmos - Arthonia calcarea

Sommige van deze soorten zijn algemeen en sommige zeldzaam.

Amoebekorst - Arthonia radiata

Witte, korstvormige soort met vlek- of stervormige, zwarte apotheciën op bomen met gladde schors. De soort groeit in het algemeen op lichtrijke plekken. 

Schriftmos onbekend

 (vaak aangeduid als Opegrapha spec. of Lichenes sp.) is een korstmos waarvan de exacte soort op basis van een foto of veldwaarneming niet met honderd procent zekerheid is te bepalen.

Runenkorst onbekend

 (vaak aangeduid als Phaeographis spec.) is een korstmos waarvan de exacte soort niet direct met het blote oog te determineren is. 

Net als schriftmossen vallen runenkorsten op door hun langwerpige, donkere sporendosissen die lijken op oude lettertekens (runen).

Runenkorsten hebben vaak iets dikkere, plattere of meer in het thallus (de plantenmassa) verzonken vruchtlichamen (lirellen) dan schriftmossen.

Microscopisch onderzoek of chemische tests zijn vaak nodig om een schriftmos of runenkorst tot op naam te brengen.

Schriftmossen danken hun naam aan de langwerpige, kronkelige vruchtlichamen (lirellen) die op spijkerschrift lijken.

In tegenstelling tot schriftmossen en runenkorsten is de amoebekorst door zijn unieke, stervormige zwarte vlekjes vaak al goed op basis van een scherpe foto te determineren.

Witte runenkorst

               'Phaeographis dendritica' 

De Witte runenkorst (Phaeographis dendritica) is een zeldzame korstmossoort uit de familie Graphidaceae.

Het is een korstvormig korstmos dat groeit op de schors van bomen.

Kenmerkend voor de "Phaeographis dendritica" is het kronkelige, schrift- of runenachtige sporenlichaam (apotheciën) die op schrifttekens lijken. 

Vandaar de Nederlandse naam "Runenkorst"

 In het begin zit het vruchtlichaam nog verborgen onder de witte korstlaag. Naarmate het groeit, barst de bovenste laag van de korst open. Hierdoor worden de kenmerkende, donkere, runenachtige lijnen zichtbaar.

In dit langgerekte bed ontstaan microscopisch kleine sporenzakjes (asci) waarin de uiteindelijke sporen rijpen. Wanneer ze volgroeid zijn, schiet het vruchtlichaam ze in de buitenlucht, klaar om door de wind te worden verspreid.

De Engelse naam voor de witte runenkorst is tree script lichen.

The tree script lichen (Phaeographis dendritica) is a rare species of crustose lichen in the family Graphidaceae.

It is a crust-like lichen that grows on the bark of trees.

• Characteristic of Phaeographis dendritica are its winding, script- or rune-like fruiting bodies (apothecia) that resemble written characters. 

• In the beginning, the fruiting body remains hidden beneath the white crust layer. As it grows, the upper layer of the crust cracks open. This reveals the distinctive, dark, rune-like lines.

• 

Within this elongated bed, microscopic spore sacs (asci) develop, where the final spores mature. Once fully grown, the fruiting body shoots them into the open air, ready to be dispersed by the wind.

●●●●●●●

Er zijn nog een aantal runenkorst achtige.

         Gewoon schriftmos - Graphis scripta.

De runenkorsten, schriftmossen en de amoebekorst zijn alle korstmossen met een 'schrift'achtige of grillige verschijningsvorm die uitsluitend leven op de gladde bast van bomen en struiken.

Ze danken hun (volks)namen aan de opvallende, donkere vruchtlichamen (apotheciën of lirellen) op hun oppervlak. Deze zijn niet mooi rond, maar langwerpig, vertakt of stervormig. Hierdoor lijken ze op oude runentekens, hiërogliefen (schrift) of 'in het geval van de amoebekorst' op de grillige vorm van een amoebe.

Het zijn allemaal korstvormige korstmossen. Dit betekent dat ze als een flinterdun, vlak laagje (plakje) volledig met de ondergrond zijn vergroeid en er niet zonder beschadiging af te halen zijn.

         Rivierschriftmos  -  Alyxoria culmigena